Boerderijschool: leren in verbondenheid met jezelf, de ander, de natuur, de omgeving en het leven

21 maart 2017door An R.
25.000 EUR
20ste eeuwse gordel

Karakteristiek voor de boerderijschool is dat kinderen van de lagere school gedurende een langere periode regelmatig naar een bioboerderij gaan en in kleine groepjes meewerken. Hierdoor kunnen ze vertrouwd geraken met deze omgeving en de seizoenen. Daarnaast werken ze met een enthousiaste boer en/of boerin die de kinderen wil laten ervaren wat het werk op een boerderij inhoudt. Deze combinatie van een vertrouwde omgeving en een inspirerende begeleiding stimuleert het ontstaan van verbinding en waardevolle ervaringen.

Een blik op de boerderijschool

 

Woensdagochtend, 5u30. De wekker. Sinds begin maart gaat die altijd zo vroeg af. Want op woensdagvoormiddag komen 15 leerlingen van Freinetschool De Vlieger in Sint-Amandsberg naar onze boerderij, CSA Oogstgoed in Gentbrugge. Dat vergt een drietal uur voorbereiding. Tegen 9u00 komen de kinderen het veld op gefietst. En dan is het alle hens aan dek. Ze stappen nog maar van de fiets of de eerste vragen komen. Hoe het met het zieke schaap is? Zijn de boontjes die we vorige week zaaiden al boven gekomen? Zijn er al aardbeien?

 

Een dagje op de boerderijschool

We starten altijd met een kort toertje op het veld. Wat is er anders dan vorige week? Oh, de appelbomen hebben plots bloesems. Wauw, de varkens zijn op een week tijd echt veel gegroeid. En hé, de rode bieten zijn gekiemd. Of oei, slakken hebben aan de bloemkolen gezeten. We laten de kinderen zelf ontdekken. Af en toe wijzen we hen op iets. Zo zaten er eens “schuimbeestjes” op de munt. Een van de kinderen kon aan haar klasgenoten haarfijn uitleggen hoe en waarom dat insect schuim maakte.

Na de toer gaan we aan het werk. We bereiden steeds 5 à 6 activiteiten voor. De kinderen werken meestal in groepjes van drie, met een begeleider (boer, stagiair van de boerderij, leerkracht of (groot)ouder). Na 25 minuten wisselen we. Zo hebben de kinderen elke voormiddag 3 of 4 zeer uiteenlopende boerderijwerkjes gedaan. 

De dieren eten en drinken geven is een vaste taak. Daar staan de kinderen voor in de rij. Op Oogstgoed zijn varkens, kippen, schapen en koeien. Die laatste grazen in de Gentbrugse Meersen. Ook eitjes rapen bij de kippen moet steeds gebeuren. Het uitmesten van de hokken is ook een courante taak. 

In de groenteteelt moet er in het voorjaar veel gezaaid en geplant worden. Daar hebben de kinderen goed bij geholpen: van boontjes en koolrabi zaaien, tot aardpeer en pompoen planten. Aan bepaalde planten moest een stokje worden gezet om te klimmen of niet om te vallen. En er werd natuurlijk ook onkruid gewied. De aardbeien kregen een bedje van stro. Sommige groenten moeten een beetje extra mineralen krijgen. “Wat zijn dat mineralen? En waarom gebruik je dat?” Niet makkelijk om aan een tienjarige uit te leggen.

De hele bessentuin werd bedekt onder een laagje mulch om de grond bedekt te houden. Een hele straffe onderneming waar de kinderen achteraf terecht trots over waren. Dit was een uitgesproken “samen staan we sterk” activiteit.

In het najaar kunnen de kinderen letterlijk de vruchten plukken van wat ze in het voorjaar hebben gedaan. Er staan enkele grote oogsten op het programma zoals die van de aardappelen en de pompoenen. Zeer leuk om die klus met z'n allen te klaren. 

 

Enkele hoogtepunten

De eerste boerderijschool van dit jaar hebben we oesterzwammenbroed geënt op wilgenhout. We voelden aan dat de kinderen eigenlijk niet zo goed wisten waar ze mee bezig waren. Maar we wisten ook dat er over 2 weken oesterzwammen zouden staan op hout dat een half jaar eerder werd geënt. Plots zagen de kinderen wat ze gedaan hadden. En ze proefden allemaal, wat niet evident is. “Mm, smaakt naar biefstuk”, zei een van de kinderen. “Waarom zou ik nog biefstuk eten, als ik ook champignons kan eten”, reflecteerde een ander kind. Geweldig om hen zelf te laten ontdekken dat er wel degelijk lekkere en gezonde vleesvervangers zijn.

Een van de schapen had een immens grote vlek op haar huid. Die was veroorzaakt door wolvlieg. Ik had het schaap op haar achterwerk gezet, want dan zijn ze immobiel. En ik startte het verhaal van de wolvlieg en het schaap. Het verhaal bleef maar duren, want de kinderen hadden zoveel vragen. Pas na een half uurtje kon het schaap weer verder met grazen. Zo lang heeft ze moeten dienen als didactisch materiaal. 

Half mei deden we een wandeling in de Gentbrugse Meersen. Want toen zijn onze koeien gearriveerd om het gras in de meersen kort te houden. We leerden dat koeien goed zijn in natuurbeheer, over de verschillende koeienrassen (we hebben een gemengde kudde van een vijftal rassen), over de verschillen tussen bio en gangbare landbouw. We leerden ook dat koeien wilg eten als pijnstiller. In wilg zit namelijk dezelfde stof als in aspirine. 

Er was ook tijd om te spelen. We maakten toertjes op het veld met de tractor en de aanhangwagen. De kinderen gingen uit hun dak! Op een hete dag hebben we de sproeiers aangezet voor verkoeling. En de hoop met hakselhout was steevast het speelterrein tijdens het tienuurtje. Na tien boerderijscholen had die zichzelf opengespreid van al het geravot. In al die tijd bezorgden we de kinderen enkele onvergetelijke ervaringen. 

Troeven van de boerderijschool

 

De boerderij is een plek waar kinderen hun talenten verder kunnen ontplooien of nieuwe ontdekken.

Er zijn timide kinderen die soms wat minder in de groep liggen maar op de boerderijschool blijkt dan dat ze enorm hard en secuur kunnen werken, dat ze een groot doorzettingsvermogen hebben, of dat ze niet stoppen tot hun werk gedaan is. Ook zij kunnen uitblinken op de boerderij.

Er zijn kinderen die bang zijn voor dieren, insecten, vuile handen, etc. Op de boerderijschool kunnen ze die angsten op hun eigen tempo overwinnen. Ze leren bijvoorbeeld dat insecten of kikkers best wel nuttig kunnen zijn.

De boerderij is een plek waar samenwerken een must is. We merken dat kinderen daar gaandeweg in geëvolueerd zijn. Ook linken leggen, zaken in de ruimere context (de natuur bijvoorbeeld) plaatsen zijn vaardigheden die op een boerderij enorm worden aangesproken.

Door te werken met groenten en kruiden is er ook een grotere bereidheid om van alles te proeven, op de boerderij én thuis. Oogstgoed teelt meer dan 50 soorten groenten en 20 soorten kruiden en eetbare bloemen. Bij vele groenten gaan de wenkbrauwen fronsen. Maar er wordt geproefd, omdat ze er een affiniteit mee krijgen door te planten, zaaien, wieden, water geven. 

Samenvattend is de gedachte bij de boerderijschool dat je het leven 'buiten' eigenlijk niet kunt leren binnen de vier muren van een klaslokaal. Er zijn veel dingen die je aan den lijve moet ervaren. Een zelfoogstboerderij heeft wat dat betreft veel te bieden: het omgaan met aarde en dieren, voedsel en materialen, fysiek inspannen en vermoeidheid, weerstand en moed, ritme en seizoenen, weer en wind, het werken met planten en dieren. Door een langere periode regelmatig bij de boerderij betrokken te zijn kunnen de kinderen ervaren en leren in de natuur. Zij worden hierdoor op een andere manier en ook op andere vaardigheden aangesproken.

Het project onder de loep

 

De kinderen

Freinetschool De Vlieger koos er voor – in onderling overleg met de leerkrachten en de leerlingen – om een groep samen te stellen die het meeste baat zouden hebben bij het project. Kinderen die bijvoorbeeld niet zo goed mee kunnen in de cognitieve vakken op school, kunnen op deze manier andere praktische kwaliteiten van zichzelf laten zien en daarmee op andere vlakken uitblinken. Ook kinderen die los van het cognitieve deugd hebben aan de boerderijschool, nemen deel aan het project.

Dit project vindt plaats tijdens de schooluren. Dat is een enorme troef, want zo bereik je het meest diverse publiek. Dit in tegenstelling tot vrijetijdsprojecten, die meestal kinderen uit gelijkaardige milieus bereiken. De kinderen van de boerderijschool komen uit alle lagen van de samenleving.

De ouders

Het project vraagt ook een grote ouderbetrokkenheid. De hulp van de ouders en/of grootouders is welkom bij het begeleiden van de werkzaamheden op de boerderij, maar tevens ook voor de fietsbegeleiding van en naar de boerderij. Gezien de nabijheid van de boerderij fietsen de kinderen wekelijks tot het veld en/of de serre. Tijdens de laatste boerderijschool voor de grote vakantie nodigden we alle ouders uit voor een picknick op het veld. Zo konden de kinderen tonen waar ze al die tijd gewerkt en geleerd hadden. 

Samenwerking tussen de boerderij, de school en boerderijschool vzw

Na elke boerderijschool houden de boeren en leerkrachten een kort feedbackrondje. Was het goed? Welke activiteiten zijn (niet) voor herhaling vatbaar?

Om 3 à 5 boerderijscholen komen we samen met de boerderij, de school en boerderijschool vzw. We brengen verslag uit van de voorbije voormiddagen en schetsen de evolutie die de boerderij en de kinderen hebben doorgemaakt. Boerderijschool vzw kan buigen op de tien jaar ervaring die het project in Nederland heeft. Zij geven tips om de activiteiten bij te sturen of nog beter didactisch uit te werken. Na het pilootproject volgt er ook een symposium waar de bevindingen en ervaringen van de boeren, kinderen en de school worden voorgesteld. Dit kan als leidraad en inspiratie dienen voor toekomstige projecten.

Doelstellingen van het project

 

Gent en garde: een strijdplan voor een duurzaam voedselsysteem

Vanuit het werk en het leven op een boerderij kan er een blik geworpen worden op de oorsprong van ons voedsel en de boeren die afhankelijk zijn van wat de aarde en de natuur oplevert, in wisselwerking met de seizoenen. Door de verstedelijking hebben immers veel mensen de binding met de landbouw verloren. Veel kinderen weten niet dat tomaten aan planten groeien en melk van een koe komt. Alles kan je immers vinden in de supermarkt, waardoor de voedselkennis van kinderen afneemt. Door middel van een boerderijschool komen de kinderen terug in contact met hun lokale boeren en een duurzaam biologisch landbouwmodel. Zo draagt dit project ook bij tot de lokale voedselstrategie van stad Gent. 

Antwoorden bieden op verschillende hedendaagse thema's

Het boerderijschoolproject beoogt zo antwoorden te bieden door verbinding te creëren op diverse vlakken:

  • Kinderen ondersteunen om zich te verbinden met zichzelf, de ander, de natuur, de omgeving en het leven
  • Kinderen (en de betrokken school/ouders/grootouders) verbinden met de oorsprong van hun voedsel
  • De school duurzaam verbinden aan een lokale biologische boerderij
  • Verbinding creëren tussen binnenschools en buitenschools leren
  • Verbinding leggen tussen vakgebieden zoals taal, tekenen, beweging, natuur, techniek en wereldoriëntatie
  • Ouders en grootouders meer betrekken en verbinden met school en boerderij

Uiteindelijk wil dit project:

  • Een vernieuwend antwoord bieden op de stijgende druk binnen het onderwijs, waar zowel de kinderen als de leerkracht aan allerlei doelstellingen worden onderworpen. Het alternatief van een boerderijschool biedt de kans om aan 'slow edcuation' te doen, waarbij de kinderen door middel van ritme en regelmaat gestalte kunnen geven aan duurzame leerprocessen.
  • Een onderwijsconcept aanbieden dat kan bijdragen aan de sociale cohesie binnen gemeenschappen en dorpen. De kinderen werken mee op een landbouwbedrijf in de buurt, ze werken samen en genieten ook samen van de opbrengst van het veld onder de vorm van een ouder- en grootouderfeest. Het helpt mensen samenbrengen.

Wat heeft onze boerderijschool nodig?

 

Op langere termijn heeft de boerderijschool een structurele financiering nodig, zoals dat ook in Nederland vaak het geval is. Daar zijn momenteel al meer dan 30 boerderijscholen. De Stichting Boerderijschool krijgt subsidies en projectmiddelen van lokale, nationale en Europese overheden, en private instanties om ondersteuning te bieden aan al deze boerderijscholen.

In Vlaanderen zijn we zo ver nog niet. Eerst moeten er succesvolle pilootprojecten komen, zoals de samenwerking tussen Freinetschool De Vlieger en Oogstgoed, om inspiratie te geven aan andere scholen en boerderijen. Het is voor dit Gents pilootproject dat de boerderijschool aanklopt bij het burgerbudget.

Het kostenplaatje voor de komende twee jaar zit in bijlage. Daar zitten werkingsmiddelen bij, maar ook enkele investeringen, zodat we kunnen bouwen aan een zeer uitdagende leeromgeving. 

Bekijk alle acties in de wijk: